Sau 4-6 tháng tuổi trẻ có nhu cầu năng lượng và các chất dinh dưỡng tăng lên vì trẻ lớn lên không ngừng, sữa không cung cấp đủ chất dinh dưỡng cho bé nên cần phải cho trẻ ăn thêm các loại thức ăn khác.
Các chất dinh dưỡng dễ bị thiếu hụt khi chỉ dựa vào chế độ ăn lỏng (sữa) là năng lượng, chất đạm (protein), sắt và kẽm, đưa đến hậu quả là trẻ chậm tăng trưởng, dễ bị thiếu máu, biếng ăn và các rối loạn khác.
Từ năm 2003, theo Tổ chức Y tế Thế giới và UNICEF, thời điểm cho trẻ ăn dặm nên bắt đầu khi trẻ tròn 6 tháng tuổi. Do trẻ dưới 6 tháng tuổi thì chức năng thận và ruột chưa hoàn thiện và việc cho ăn dặm sớm có thể làm tăng nguy cơ dị ứng như chàm da hoặc suyễn.
Một số nghiên cứu cho thấy hệ tiêu hóa và một số men tiêu hóa ở trẻ chỉ hoàn thiện khi trẻ trên 6 tháng tuổi.
Tuy nhiên, mỗi trẻ có mức độ phát triển, trưởng thành và nhu cầu về năng lượng khác nhau, cũng như mức độ tăng cân của trẻ trong 4 tháng đầu khác nhau, nên việc cho trẻ ăn dặm có thể bắt đầu khác nhau.
Theo ThS. BS. Hoàng Thị Tín, khoa Dinh dưỡng, BV Nhi Đồng 1 (TPHCM), trong vòng 6 tháng đầu đời, sữa mẹ là nguồn cung cấp năng lượng chính cho trẻ. Sữa mẹ dễ tiêu hóa, có đầy đủ các yếu tố bảo vệ giúp bé chống đỡ lại bệnh tật và giúp bé phát triển tốt về mặt trí tuệ.
Nếu mẹ đủ sữa, bé tăng cân tốt (500– 600 g/tháng) và mẹ có điều kiện thì cho bé bú hoàn toàn trong 6 tháng đầu và chỉ cho trẻ bắt đầu ăn dặm khi trẻ tròn 6 tháng tuổi.
Chỉ cho bé ăn dặm từ 4 - 6 tháng tuổi khi: Mẹ phải đi làm sớm, không có điều kiện cho bé bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu; bé được bú sữa mẹ hoàn toàn và đúng cách nhưng không tăng cân tốt, trẻ bị đói sau khi cho bú, nhưng từ chối sữa; trẻ thức dậy nhiều lần vào ban đêm và đòi bú, thời gian giữa các cữ bú ngắn dần.
BS Tín cũng lưu ý, nếu trong gia đình có người bị dị ứng, khi cho trẻ ăn dặm trước 6 tháng tuổi không nên cho những thức ăn có chứa gluten (có trong bột mỳ, lúa mạch đen và các món ăn chế biến từ lúa mạch như bánh mì, bột mì, mì ống, bánh bích quy và yến mạch), trứng, phomat, sản phẩm sữa, cá và hải sản.
Khi cho trẻ ăn dặm không nên nêm muối vào thức ăn của trẻ vì thận của trẻ chưa phát triển hoàn thiện. Vì trẻ từ 7 tháng đến 1 tuổi chỉ nên sử dụng 1g muối/ngày, sữa mẹ hoặc sữa công thức cung cấp đầy đủ muối cho trẻ, hạn chế cho ăn những thực phẩm chứa muối cao như phomat, xúc xích; không cho đường vào thức uống và thức ăn của trẻ vì đường làm tăng nguy cơ hư răng.
Không cho trẻ ăn mật ong khi trẻ chưa tròn 1 tuổi. Vì mật ong có thể chứa vi khuẩn làm tổn thương hệ ruột của trẻ. Trẻ sau 1 tuổi, ruột đã trưởng thành và có thể ức chế sự sinh sản của vi khuẩn.
Nước trái cây (nước cam, táo) là nguồn vitamin C giúp trẻ tăng cường hấp thu sắt từ thức ăn, tuy nhiên nước trái cây làm giảm khả năng uống sữa của trẻ, do vậy có thể cho trẻ uống nước trái cây thật loãng tỉ lệ 1/10 khi trẻ trên 6 tháng tuổi.
Nguyên tắc khi cho ăn dặm
Thời kỳ ăn dặm của bé chia thành 3 giai đoạn:
Bữa ăn của trẻ phải bao gồm đầy đủ bốn nhóm dinh dưỡng chính:
- Tinh bột: gạo, khoai, nui, bánh mì...
- Chất đạm: cá, thịt, trứng, tôm, cua, đậu hũ...
- Rau, trái cây: ngoài việc cho bé ăn rau, củ, nên cho bé ăn trái cây tươi: nho, cam, quít, chuối, đu đủ...
- Dầu thực vật: tốt nhất nên dùng dầu mè, dầu ô-liu, dầu hướng dương (trộn vào chén bột, cháo).
![](http://www.dinhduong.com.vn/files/u2/dutan.jpg)
Bạn nên hiểu là ăn dặm không thể hoàn toàn thay thế sữa. Khi bé không bú mẹ nữa thì bạn nên thay thế sữa mẹ bằng sữa bột. Có thể cho bé bú bình hoặc uống bằng ly. Sữa là nguồn dinh dưỡng tốt, giàu can-xi nên cực kỳ quan trọng với trẻ. Bạn cần tập cho trẻ thói quen uống sữa mỗi ngày cho đến lúc trưởng thành.
Bạn cần biết:
Nên và không nên:
- Chọn thực phẩm tươi ở các cửa hàng thực phẩm sạch. Mua ngày nào dùng hết ngày đó.
- Dùng trái cây và rau ngay sau khi mua về.
- Hấp rau củ hoặc nấu chín với ít nước (giúp giữ được các vitamin trong quá trình đun nấu).
- Nấu chín kỹ thức ăn: thịt, cá, trứng...
- Cho bé ăn thức ăn thừa.
- Đun nấu quá lâu rau củ (vì sẽ hủy hết vitamin).
- Khi chế biến thức ăn với khối lượng lớn, đừng để nguội thức ăn trước khi cho vào tủ lạnh (vì vi khuẩn sẽ có cơ hội sinh sôi). Đặt thức ăn nóng vào đĩa lạnh, đậy lại và cho vào tủ lạnh.
- Dùng nhiều chất béo bão hòa (mỡ động vật, bơ).
- Dùng nhiều muối.
- Dùng nhiều đường (ngọt, dễ hư răng).
- Khi mới tập ăn, không nên cho bé ăn phô-mai mềm, lòng đỏ trứng, đậu phộng tán nhuyễn sẽ làm bé dễ bị sặc.
Những lưu ý khi cho bé ăn dặm:
1. Đừng vội chứng tỏ tài đầu bếp của bạn
Khi lần đầu tiên cho bé thử thức ăn mới, chỉ nên cho ăn 1 loại thức ăn mới trong ngày, ăn trong 2 – 3 ngày với lượng ít để theo dõi khả năng dung nạp thức ăn của bé như đỏ da, ói, tiêu chảy, khò khè… Khi chắc là bé dung nạp được với loại thức ăn đó thì chuyển qua tập một loại thức ăn mới khác. Giai đoạn đầu tập ăn không cần phải tuân thủ đúng nguyên tắc 4 nhóm thực phẩm, chỉ cần bé quen với mùi vị mới là được.
Bắt đầu ăn dặm, có thể cho bé ăn bột gạo pha với sữa mẹ hoặc sữa công thức bé đang uống, hoặc chọn loại bột ngọt (bột có vị ngọt như bột gạo sữa, bột trái cây, bột rau cả…) vì có vị gần giống sữa, bé dễ chấp nhận. Sau đó bé quen rồi thì chuyển qua bột mặn (bột thịt, bột cá, tôm, gà…).
Ngoài các bữa bột, mẹ có thể cho bé uống thêm nước trái cây (cam, quýt, lê…) hoặc có thể nạo, dầm cho bé ăn những loại trái cây mềm (như chuối, xoài, đu đủ…).
Hãy để bé làm quen dần với thức ăn dặm (Ảnh minh họa).
2. Hãy cho bé làm quen dần từ lỏng đến đặc
Do từ lúc sinh đến 6 tháng bé chỉ quen với thức ăn lỏng là sữa nên việc
ăn bột là hoàn toàn lạ lẫm với bé. Lúc đầu bé cần pha bột thật lỏng, chỉ
đặc hơn sữa 1 chút, rồi khi bé quen thì tăng độ đặc lên dần. Thức ăn
giai đoạn đầu tập ăn phải mịn, không lợn cợn, tránh cho bé không bị hóc.
3. Cần kiên trì giúp bé làm quen với cái muỗng (thìa)
Giai đoạn đầu tập ăn dặm là giai đoạn quan trọng để bé tập ăn
bằng muỗng, khác với kiểu bú bình trước kia. Nếu bé chưa quen ăn bằng
muỗng, cần phải kiên nhẫn tập, không vì vậy mà cho bột loãng vào bình
cho bé nút, vì sẽ khiến bé mất phản xạ nhai nuốt sau này.
4. Đừng ép bé ăn đúng suất
Lúc đầu tập ăn, mẹ nhớ chỉ nên cho bé ăn vài muỗng mỗi bữa thôi, không
nên ép ăn nhiều. Mẹ hãy để ý đến thái độ của bé khi được cho ăn mà cân
nhắc lượng thức ăn phù hợp cho các bữa tiếp theo.
5. Đừng cho bé ăn suốt ngày
Giai đoạn 6 – 8 tháng, bé chỉ cần ăn 1 - 2 lần/ ngày. Mẹ có thể sắp xếp
1 thời điểm thích hợp trong ngày để bé tập ăn, đó chính là thời điểm cả
bé và mẹ đều thật thoải mái. Mẹ hãy nhớ nhé, giai đoạn này bé vẫn cần
uống sữa nhiều vì sữa cung cấp 80% tổng năng lượng trong này của bé đấy
mẹ ạ.
6. Tuyệt đối tránh ép bé ăn, mẹ nhé!
Khi bé chưa sẵn sàng chấp nhận thức ăn mới, mẹ hãy kiên nhẫn tập cho bé.
Mẹ đừng đè ép sẽ làm bé sợ đấy. Nếu bé phản ứng mạnh như khóc hoặc ói
khi nhìn thấy thức ăn thì mẹ có thể cho bé dừng ăn vài ngày rồi tập lại.
Nếu cứ cố ép bé sẽ trở nên quá sợ hãi thức ăn mà bị biếng ăn tâm lý sau
này đấy.
(St)